← Powrót do wszystkich źródeł

Archiwa Państwowe to sieć złożona z 3 archiwów o charakterze centralnym z siedzibą w Warszawie — Archiwum Głównego Akt Dawnych (dokumenty państwa polskiego od średniowiecza do 1918 r.), Archiwum Akt Nowych (akta władz centralnych po 1918 r.) i Narodowego Archiwum Cyfrowego (fotografie, nagrania i filmy od początku XX w.) — oraz 29 archiwów o charakterze regionalnym wraz z podległymi im oddziałami zamiejscowymi. Nadzór nad całą siecią i narodowym zasobem archiwalnym sprawuje Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych.

Sam serwis archiwa.gov.pl to strona informacyjna i instytucjonalna NDAP — zorganizowana wokół czterech działów: „Szukaj” (odsyła do Szukaj w Archiwach oraz zawiera przewodnik genealogiczny, zasady korzystania z zasobu i katalog baz danych), „Poznaj” (m.in. portal Archiwa Rodzinne Niepodległej, poradniki zabezpieczania archiwaliów domowych, publikacje i portale tematyczne), „Przekaż” (informacje dla osób i instytucji przekazujących materiały do zasobu, w tym Archiwum Dokumentów Elektronicznych) oraz „O nas” (interaktywna mapa archiwów, struktura, prawo archiwalne, kontakt).

Archiwa Główne

• Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD)
• Archiwum Akt Nowych (AAN)
• Narodowe Archiwum Cyfrowe (NAC)

Archiwa Regionalne

Sieć obejmuje 29 archiwów o charakterze regionalnym wraz z oddziałami zamiejscowymi. Poniżej archiwa, które mają już własny wpis na Genesce — katalog sukcesywnie rozbudowujemy o kolejne.

• Archiwum Państwowe w Białymstoku
• Archiwum Państwowe w Bydgoszczy
• Archiwum Państwowe w Gdańsku
• Archiwum Państwowe w Katowicach
• Archiwum Państwowe w Kielcach
• Archiwum Państwowe w Koszalinie
• Archiwum Narodowe w Krakowie
• Archiwum Państwowe w Lublinie
• Archiwum Państwowe w Łodzi
• Archiwum Państwowe w Opolu
• Archiwum Państwowe w Płocku
• Archiwum Państwowe w Przemyślu
• Archiwum Państwowe w Rzeszowie
• Archiwum Państwowe Suwałki
• Archiwum Państwowe w Zamościu
• Archiwum Państwowe w Zielonej Górze

Jak działa i co można znaleźć

Najcenniejszą częścią serwisu dla genealogów jest rozbudowany przewodnik „Genealogia” (w dziale Szukaj) — krok po kroku tłumaczy, jak zacząć poszukiwania, jak korzystać ze słowników geograficznych (m.in. „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego”, Skorowidz miejscowości RP, TERYT) i czym różnią się poszczególne typy źródeł: akta stanu cywilnego, metrykalia, spisy ludności, księgi meldunkowe, akta sądowe i notarialne, materiały o przesiedleniach i represjach. Osobny fragment dotyczy poszukiwań na dawnych Kresach.

Serwis zawiera też interaktywną mapę Archiwów Państwowych — pozwala ustalić, które archiwum jest terytorialnie właściwe dla miejscowości przodków (dokumenty przechowywane są zwykle w archiwum najbliższym miejscu ich powstania), wraz z danymi kontaktowymi.

Dla kogo?

Ten zasób może być szczególnie przydatny dla osób, które:

• dopiero zaczynają poszukiwania genealogiczne i potrzebują uporządkowanego przewodnika „od czego zacząć”,
• nie wiedzą, które archiwum jest właściwe dla miejscowości przodków — interaktywna mapa to rozwiązuje,
• chcą sprawdzić, czy dla interesującego ich regionu istnieje wąsko wyspecjalizowana baza danych, zanim zaczną szeroką kwerendę w Szukaj w Archiwach,
• badają przodków z dawnych Kresów Wschodnich i potrzebują wskazówek, które instytucje (poza samymi Archiwami Państwowymi) mogą pomóc,
• chcą zrozumieć praktyczne aspekty poszukiwań — kalendarz juliański w zaborze rosyjskim, języki dokumentów, okresy karencji dostępu do akt.

Wskazówki eksperckie

• To nie jest wyszukiwarka dokumentów. archiwa.gov.pl to strona informacyjna sieci archiwów, a nie baza skanów — do samego przeszukiwania zasobu służy osobny serwis Szukaj w Archiwach. Warto nie mylić tych dwóch adresów.
• Sprawdź okresy karencji przed planowaniem poszukiwań najnowszych akt. Akty urodzenia i ich rejestracja — 100 lat, akty małżeństwa i zgonu — 80 lat (liczone od zdarzenia, nie od dziś); ewidencja ludności (spisy, księgi meldunkowe) — 30 lat; akta spraw sądowych, notarialne i księgi wieczyste — 70 lat od uprawomocnienia lub zakończenia sprawy. Po tych terminach materiały trafiają z urzędów do Archiwów Państwowych.
• Pamiętaj o kalendarzu juliańskim w zaborze rosyjskim. Jeśli data zdarzenia przypada na przełom roku, warto sprawdzić, z jakiego kalendarza pochodzi — przesunięcie wynosiło 12 dni w XIX w. i wynosi 13 dni względem kalendarza gregoriańskiego dziś, co może przesunąć zdarzenie na kolejny rok.
• Ustal najpierw parafię, gminę i powiat, nie tylko nazwę miejscowości. Nazwy takie jak „Wólka” czy „Nowa Wieś” powtarzają się dziesiątki razy w Polsce — dopiero przypisanie miejscowości do konkretnej jednostki administracyjnej pozwala trafnie ustalić, gdzie szukać dokumentów.
• Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych nie prowadzi poszukiwań genealogicznych na zlecenie. Z pytaniami trzeba zwrócić się bezpośrednio do właściwego terytorialnie Archiwum Państwowego, znalezionego przez interaktywną mapę.