← Powrót do wszystkich źródeł

Płock ma jedne z najstarszych tradycji archiwalnych w Polsce — sięgają XIII w., kiedy przy zamku płockim gromadzono akta kanclerza i starosty. Odrębne Archiwum Diecezjalne (istniejące do dziś) przechowuje m.in. dokument lokacyjny miasta Płocka z 1237 r., a od XV w. działało też Archiwum Miejskie, z którego zachowane księgi radzieckie, ławnicze i wójtowskie sięgają XVI w.

Samo Archiwum Państwowe w Płocku powołano do życia w 1919 r., na mocy dekretu Naczelnika Państwa o organizacji archiwów państwowych. Rozpoczęło działalność 2 czerwca 1919 r. Podczas II wojny światowej archiwum zostało zlikwidowane przez okupanta, a cały jego zasób wywieziony do Archiwum Państwowego w Królewcu. Po wojnie odzyskano tylko ok. 30% dawnego zasobu — resztę uznaje się za bezpowrotnie utraconą. Reaktywowane w 1950 r. archiwum wchłonęło też zasób historycznego Archiwum Miejskiego w Płocku (ok. 230 m.b. akt od 1808 r.), który do dziś stanowi trzon jego zbiorów.

Instytucja przechodziła potem kilka reorganizacji: od Oddziału Terenowego Archiwum Państwowego w Warszawie (1953), przez samodzielne Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Płocku (1976), po włączenie do Archiwum Państwowego m.st. Warszawy (1991). Ponowną samodzielność uzyskało w 1994 r. — od tego roku podlegają mu też oddziały w Kutnie i w Łęczycy.

Oddziały

Archiwum ma dwa oddziały zamiejscowe:

• Oddział w Kutnie (ul. Zamkowa 4a, 99-300 Kutno) — otwarty w 1993 r., od 1994 r. podlega AP Płock. Obejmuje zasięgiem powiat kutnowski i gminę Kiernozia (powiat łowicki). Zasób pochodzi głównie z Archiwum Państwowego m.st. Warszawy Oddział w Łowiczu (akta od 1795 r.) i obejmuje przede wszystkim akta miast (Kutno, Żychlin), gmin, sądów i przedsiębiorstw. Uwaga: akta metrykalne i stanu cywilnego z tego terenu w niewielkim stopniu znajdują się w Kutnie — trzeba ich szukać w Archiwum Państwowym w Łodzi.
• Oddział w Łęczycy (ul. Belwederska 38, 99-100 Łęczyca) — działa od 1950 r. (jako Oddział Powiatowy, potem Powiatowe Archiwum Państwowe, od 1975 r. Ekspozytura, od 1994 r. Oddział AP Płock). Obejmuje powiaty łęczycki i poddębicki. Najstarszy dokument w zbiorach to świadectwo czeladnicze z 1736 r. Tak jak w Kutnie: akta metrykalne i stanu cywilnego z tego terenu trzeba szukać w Archiwum Państwowym w Łodzi, nie w Łęczycy.

Jak działa i co można znaleźć

• akta miast: Płocka (1808–1950/1952), Gąbina (1812–1850/1952), Gostynina (1872–1950), Sierpca (1917–1950/1951), Raciąża (1883–1950/1951) i Wyszogrodu (1862–1950) — najliczniejsze są akta miasta Płocka
• akta stanu cywilnego z lat 1808–1912 z powiatów gostynińskiego, płockiego i sierpeckiego — w wielu wyznaniach: rzymskokatolickim, ewangelicko-augsburskim, mojżeszowym, prawosławnym, mariawickim, mahometańskim, mennonickim i baptystów; w niektórych parafiach zachowały się XIX-wieczne sumariusze sięgające metryk sprzed kilku wieków
• księgi hipoteczne od 1765 r. dla nieruchomości miejskich i dóbr ziemskich z powiatów: gostynińskiego, lipnowskiego, mławskiego, płockiego, rypińskiego i sierpeckiego
• akta notarialne z lat 1808–1992 z kancelarii w Gąbinie, Gostyninie, Płocku, Raciążu, Sierpcu i Wyszogrodzie
• akta sądowe: sądy grodzkie, powiatowe, okręgowe i wojewódzki, a także akta Więzienia Karnego w Płocku (1918–1945) i Zakładu Karnego (1954–1997)
• akta szkół od początku XIX w. — w tym Gimnazjum Męskiego w Płocku z lat 1819–1914 (dziś LO im. St. Małachowskiego) i Gimnazjum Żeńskiego, jednej z największych żeńskich szkół rządowych w Królestwie Polskim
• akta władz wojewódzkich, gubernialnych i powiatowych (1816–1914), w tym m.in. Kancelarii Gubernatora Płockiego, Izby Skarbowej, Urzędu Lekarskiego
• akta cechów, spółdzielni i instytucji finansowych, w tym cenny dokument pergaminowy Powiatowego Cechu Rzemiosł Różnych w Gostyninie z 1664 r.
• akta przedsiębiorstw i zakładów przemysłowych z okresu PRL (m.in. Mazowieckie Zakłady Rafineryjno-Petrochemiczne)
• materiały pozaaktowe: fotografie, plakaty i druki ulotne, dokumentacja techniczna i geodezyjno-kartograficzna oraz nagrania Katolickiego Radia Płock (2003–2008)

Archiwum udostępnia też bazę GENEA — plik z indeksem do pobrania wraz z instrukcją wyszukiwania — oraz prowadzi własne projekty cyfrowe i wydawnicze: portal „Płock 1918″, „Cyfrowe Kutno” i naukowy „Płocki Rocznik Historyczno-Archiwalny”.

Dla kogo?

• dla genealogów badających przodków z Płocka, powiatu płockiego, ziemi dobrzyńskiej, gostynińskiej i wyszogrodzkiej
• dla osób szukających przodków z powiatu kutnowskiego (poza metrykami) lub łęczyckiego i poddębickiego (poza metrykami) — przez oddziały w Kutnie i Łęczycy
• dla osób szukających aktów urodzeń, małżeństw i zgonów z parafii wielu wyznań: katolickiego, ewangelickiego, mojżeszowego, prawosławnego, mariawickiego, a nawet mahometańskiego i mennonickiego
• dla tych, którzy chcą odtworzyć strukturę własności ziemskiej i miejskiej — dzięki księgom hipotecznym sięgającym 1765 r.
• dla osób badających historię rodzin rzemieślniczych, kupieckich i przemysłowych regionu

Wskazówki eksperckie

• Jeśli szukasz przodka z powiatu kutnowskiego lub łęczyckiego/poddębickiego — pamiętaj, że metryki i akta stanu cywilnego z tych terenów w większości NIE znajdują się w oddziałach w Kutnie czy Łęczycy, tylko w Archiwum Państwowym w Łodzi. To częsta pułapka przy planowaniu kwerendy.
• Przy wyszukiwaniu metryk i aktów stanu cywilnego sprawdzaj różne parafie i wyznania – region był wielowyznaniowy, a niektóre parafie obejmowały kilka sąsiednich wsi.
• Księgi hipoteczne są kluczowe przy badaniu historii majątków – sięgają aż 1765 r., czyli znacznie dalej niż większość metryk.
• Jeśli Twoi przodkowie mieszkali w Kutnie przed 1950 r., sprawdź akta miasta Kutna — wśród nich znajdziesz m.in. podania o dowody osobiste i paszporty z załączonymi fotografiami z okresu międzywojennego.
• Sprawdź bazę GENEA dostępną do pobrania na stronie archiwum — to gotowy plik indeksowy z instrukcją wyszukiwania.
• Jeśli Twoja rodzina pochodzi z okolic Płocka sprzed I wojny światowej, sprawdź portal „Płock 1918″ oraz „Cyfrowe Kutno” — to osobne projekty cyfrowe prowadzone przez to samo archiwum.