← Powrót do wszystkich źródeł

Archiwum Państwowe w Zamościu to jedno z 30 archiwów państwowych podległych Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych. Powstało w 1950 r. jako oddział powiatowy Archiwum Państwowego w Lublinie, a od 1983 r. funkcjonuje jako samodzielna jednostka. Mieści się przy ul. Hrubieszowskiej 69A w Zamościu.

Ważna informacja dla genealogów: archiwa historyczne związane bezpośrednio z dawnym Zamościem — akta Ordynacji Zamojskiej, Akademii Zamojskiej i władz miejskich sprzed 1820 r. — w większości nie znajdują się w Zamościu. W wyniku losów historycznych trafiły głównie do Warszawy (Ordynacja Zamojska) i Lublina (akta miejskie okresu staropolskiego), a fragmenty także do archiwów Krakowa, Lwowa, Wrocławia czy Moskwy. Archiwum w Zamościu przechowuje przede wszystkim akta Archiwum Miejskiego m. Zamościa z okresu ok. 1820–1939 oraz dokumentację wytworzoną po utworzeniu placówki w 1950 r.

Jak działa i co można znaleźć

Zakres terytorialny archiwum obejmuje: miasto Zamość oraz powiaty biłgorajski, hrubieszowski, tomaszowski i zamojski, a także gminy Gorzków, Izbica, Rudnik i Żółkiewka (z powiatu krasnostawskiego) oraz gminy Wysokie i Zakrzew (z powiatu lubelskiego).

W zasobie można znaleźć m.in.:

• akta miasta Zamościa (od ok. 1820 r.) oraz akta innych miast i gmin regionu,
• akta stanu cywilnego i księgi metrykalne z terenu działania archiwum — zakres i stan zachowania różnią się w zależności od miejscowości i wyznania, dlatego warto to zweryfikować indywidualnie w wyszukiwarce (patrz wskazówki niżej),
• akta szkół, instytucji i urzędów regionu,
• akta osobowe i płacowe zlikwidowanych zakładów pracy z terenu dawnego województwa zamojskiego — przydatne przy ustalaniu historii zatrudnienia przodków (np. do celów emerytalno-rentowych),
• zbiory kartograficzne (mapy regionu i Polski od XVI w.) oraz fotografie,
• pojedyncze dokumenty pergaminowe sięgające XV w.

Dla kogo?

Ten zasób może być szczególnie przydatny dla osób, które:

• poszukują przodków z Zamościa lub z terenu powiatów biłgorajskiego, hrubieszowskiego, tomaszowskiego i zamojskiego,
• próbują ustalić historię zatrudnienia przodka w zlikwidowanym zakładzie pracy dawnego woj. zamojskiego,
• szukają dokumentacji miejskiej lub szkolnej dotyczącej miejscowości z regionu Zamojszczyzny,
• chcą zweryfikować, czy księgi metrykalne lub akta USC z interesującej ich miejscowości zostały już zdigitalizowane.

Osoby szukające akt Ordynacji Zamojskiej lub dokumentów miasta sprzed 1820 r. powinny w pierwszej kolejności sprawdzić zasoby Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie oraz Archiwum Państwowego w Lublinie.

Wskazówki eksperckie

• Zacznij od portalu Szukaj w Archiwach, nie od wizyty na miejscu. Obsługa Czytelni udziela tylko ogólnych informacji o zasobie — samo wyszukiwanie interesujących akt jest zadaniem użytkownika. Wyszukiwarka pozwala zawęzić wyniki do konkretnego archiwum i typu materiału (m.in. filtr „Pradziad” do ksiąg metrykalnych).
• Materiały udostępniane są po 30 latach od wytworzenia. Nowsza dokumentacja może wymagać dodatkowego trybu udostępnienia na potrzeby nauki lub kultury.
• Zgłoszenie użytkownika warto wysłać mailem przed wizytą (na kancelaria@zamosc.ap.gov.pl lub pracownia@zamosc.ap.gov.pl) — zamówienia są zwykle realizowane tego samego dnia, ale przygotowanie akt wymagających paginacji lub konserwacji może potrwać dłużej.
• Czytelnia jest czynna dłużej we wtorki (do 18:00) — to dobry termin na wizytę po pracy; w pozostałe dni pracownia zamyka się o 15:00.
• Samodzielne fotografowanie akt jest dozwolone dla zarejestrowanych użytkowników prowadzących badania, wyłącznie aparatem (nie skanerem) i na wyznaczonych stanowiskach w Czytelni — zdjęcia można wykorzystywać tylko na własny użytek badawczy, bez publikacji.
• Skany zamówione w archiwum: kopia cyfrowa do formatu A3 w rozdzielczości 300 ppi kosztuje 2 zł, w 600 ppi — 3 zł (cennik wg zarządzenia nr 5 Dyrektora APZ z 2020 r., wymaga weryfikacji aktualności przed zamówieniem).

Status: część wskazówek dotyczy zasad, które mogą się zmieniać (cennik, godziny otwarcia) — przed wizytą warto zweryfikować je na stronie archiwum.