← Powrót do wszystkich źródeł

Archiwum Państwowe w Gdańsku wywodzi się z niemieckiego Königliche Staatsarchiv für Westpreussen, które rozpoczęło działalność 1 kwietnia 1901 r. Po odzyskaniu przez Polskę Pomorza Gdańskiego znaczna część jego przedwojennego zasobu — ze względu na sporny status prawny Archiwum Wolnego Miasta Gdańska — została w latach 1918–1938 wywieziona do Berlina, Królewca i Szczecina (łącznie ok. 1000 m.b. akt) i nigdy nie wróciła. W czasie II wojny światowej placówkę przemianowano na Reichsarchiv Danzig, a w marcu 1945 r., w toku walk o miasto, spłonął budynek archiwum wraz z pozostałą częścią zasobu. Ocalały jedynie materiały wcześniej wywiezione poza Gdańsk lub pozostawione w piwnicach budynku administracyjnego.

Polskie Archiwum Państwowe w Gdańsku utworzono 17 grudnia 1946 r. Odbudowano wówczas spalony gmach i odzyskano ok. 50% przedwojennego zasobu dawnego Staatsarchiv. Od 1997 r. archiwum ma status oddziału zamiejscowego w Gdyni.

1 marca 2024 r. Archiwum Państwowe w Gdańsku połączono z Archiwum Państwowym w Malborku (na mocy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego). Placówka malborska, założona w 1950 r. jako oddział powiatowy z siedzibą początkowo w Elblągu, a od 1952 r. na zamku w Malborku, nadal prowadzi na miejscu kwerendy i udostępnia akta w czytelni — funkcjonuje jako czytelnia terenowa połączonego archiwum.

Oddziały

• Oddział w Gdyni — od 1997 r. ma status oddziału zamiejscowego (wcześniej działał jako ekspozytura); gromadzi m.in. dokumentację gdyńskich instytucji i przedsiębiorstw (urzędu miasta, teatrów, kin, domów kultury, Urzędu Morskiego, Stoczni).
• Czytelnia akt w Malborku — dotychczasowa siedziba Archiwum Państwowego w Malborku, połączonego z Archiwum Gdańskim 1 marca 2024 r. Na miejscu nadal prowadzone są kwerendy i udostępnianie akt dla obszaru dawnego archiwum malborskiego (powiaty elbląski, kwidzyński, malborski, sztumski, braniewski oraz części powiatów iławskiego i lidzbarskiego).

Jak działa i co można znaleźć

Obecny zasięg terytorialny archiwum obejmuje: w województwie pomorskim — powiaty gdański, kartuski, kościerski, kwidzyński, malborski, nowodworski, pucki, starogardzki, sztumski, tczewski i wejherowski oraz miasta na prawach powiatu Gdańsk, Gdynia i Sopot; w województwie warmińsko-mazurskim — powiaty braniewski i elbląski, miasto Elbląg, gminy Kisielice i Susz (pow. iławski) oraz gminę Orneta (pow. lidzbarski).

Podstawowe akta do poszukiwań genealogicznych:

• akta urzędów stanu cywilnego — z okresu od 1 października 1874 r. do ok. 1922 r. (urodzenia) i ok. 1942 r. (małżeństwa, zgony); akta młodsze nadal przechowują właściwe terytorialnie USC. Pochodzą z powiatów: Gdańsk, Kartuzy, Kościerzyna, Starogard Gdański, Tczew, Puck, Wejherowo oraz wschodnich gmin powiatu Lębork.
• akta metrykalne kościelne (katolickie, ewangelickie i innych gmin wyznaniowych): akta stanu cywilnego tzw. napoleońskie z ok. 1809–1814 r. z terenu I Wolnego Miasta Gdańska; wtóropisy akt stanu cywilnego parafii ewangelickich i katolickich z lat 1814–1874; księgi metrykalne parafii, głównie sprzed XIX w., sporadycznie z lat 1875–1945 (większość zachowanych ksiąg tego okresu przechowują archiwa kościelne). Pochodzą w przybliżeniu z powiatów: Lębork (wschodnie gminy), Wejherowo, Puck, Kartuzy, Kościerzyna, Gdańsk, Tczew, Starogard Gdański oraz z prawobrzeżnej części Wisły — powiatów Nowy Dwór Gdański, Elbląg, Malbork, Sztum i Kwidzyn.

Materiały uzupełniające, warte uwagi genealoga:

• kartoteka mieszkańców Gdańska (ok. 1842–1918) i kartoteka mieszkańców Elbląga (ok. 1829–1900) — dostępne bezpośrednio w portalu Szukaj w Archiwach,
• rękopisy „Bibliotheca Archivi” (sygn. 300,R) — nieurzędowy zbiór zawierający m.in. kilkadziesiąt dokumentów z materiałami genealogicznymi rodzin gdańskich sprzed 1800 r.,
• akta osobowe, księgi obywatelskie i listy rodowe w aktach miast oraz spisy mistrzów, czeladników i uczniów cechów miast pomorskich,
• zbiór testamentów Sądu Obwodowego w Gdańsku oraz akta hipoteczne i gruntowe — zwłaszcza z sądów w Starogardzie Gdańskim, Kartuzach, Kościerzynie i Tczewie,
• dokumentacja polskich linii żeglugowych ze spisami pasażerów (w tym całych rodzin) z lat 1930–1939 — rzadki i cenny materiał do badań emigracyjnych,
• dokumentacja związana z tzw. niemiecką listą narodową z lat 1939–1944 (zachowana częściowo) oraz akta Prezydium Policji w Gdańsku i Senatu Wolnego Miasta Gdańska, w których rejestrowano zmiany nazwisk sprzed 1945 r.,
• akta Głównego Urzędu Powierniczego Wschód i Urzędu Powierniczego Gdańsk-Prusy Zachodnie, zarządzających skonfiskowanym polskim majątkiem prywatnym i państwowym,
• rejestry osób wysiedlonych i repatriantów po 1945 r.

Archiwum współpracuje od 2010 r. z Pomorskim Towarzystwem Genealogicznym, którego członkowie wykonują kopie cyfrowe oraz indeksy do przechowywanych tu akt metrykalnych.

Dla kogo?

Ten zasób może być szczególnie przydatny dla osób, które:

• poszukują przodków z Pomorza Gdańskiego — Gdańska, Gdyni, Sopotu, Kartuz, Kościerzyny, Tczewa, Starogardu Gdańskiego, Pucka czy Wejherowa, a także rejonu Malborka, Elbląga, Sztumu i Kwidzynu,
• badają rodziny wyznania ewangelickiego lub innych mniejszości wyznaniowych regionu, oprócz katolickich,
• szukają śladów przodka, który wyemigrował z Gdańska lub Gdyni drogą morską w latach 30. XX w. — dzięki zachowanym spisom pasażerów,
• próbują ustalić losy rodziny w okresie okupacji niemieckiej, w tym kwestię niemieckiej listy narodowej lub zmiany nazwiska,
• badają historię majątku rodzinnego skonfiskowanego przez władze okupacyjne lub zarządzanego przez powojenne urzędy powiernicze,
• szukają przodków mieszczańskich lub rzemieślniczych Gdańska sprzed 1800 r. — dzięki zbiorowi „Bibliotheca Archivi”,
• badają powojenne wysiedlenia i repatriacje na tym terenie.

Wskazówki eksperckie

• Licz się z tym, że część przedwojennego zasobu bezpowrotnie przepadła. Z powodu wywózek w latach 1918–1938 oraz pożaru budynku w marcu 1945 r. archiwum odzyskało po wojnie tylko około połowy przedwojennego zasobu dawnego Staatsarchiv — jeśli poszukiwana metryka lub akta nie znajdują się w zasobie, może to wynikać właśnie z tych strat, a nie z błędu w poszukiwaniach.
• Sprawdź bezpośrednio kartoteki mieszkańców Gdańska i Elbląga w Szukaj w Archiwach — to gotowe, zindeksowane źródła (odpowiednio ok. 1842–1918 i ok. 1829–1900), które mogą przyspieszyć wstępne poszukiwania bez konieczności przeszukiwania ksiąg metrykalnych.
• Jeśli szukasz metryki sprzed XIX w. lub z lat 1875–1945, sprawdź też archiwa kościelne — większość ksiąg z tego okresu nie trafiła do archiwum państwowego i wciąż znajduje się w zasobach diecezjalnych lub parafialnych.
• Materiały o emigracji morskiej z lat 1930–1939 to unikatowy zasób — jeśli przodek wyjechał z Gdańska lub Gdyni w tym okresie, warto sprawdzić spisy pasażerów polskich linii żeglugowych, zanim sięgnie się po zagraniczne bazy imigracyjne.
• Sprawdź serwis Metryki GenBaza oraz indeksy Pomorskiego Towarzystwa Genealogicznego — oba powstają we współpracy z archiwum i mogą zawierać zindeksowane lub sfotografowane materiały z tutejszego zasobu, ułatwiając poszukiwania bez wizyty w czytelni.
• Jeśli Twoi przodkowie pochodzą z terenu dawnego powiatu elbląskiego, malborskiego, sztumskiego lub kwidzyńskiego, kwerendę można nadal złożyć na miejscu w Malborku — mimo połączenia obu archiwów w 2024 r., czytelnia akt w Malborku wciąż działa.