← Powrót do wszystkich źródeł

Archiwum Diecezjalne w Płocku powstało w 1922 roku (dokładna data — 5 grudnia — nie jest pewna, bo Niemcy zniszczyli w czasie wojny dekret erekcyjny; samo archiwum przyznaje to wprost na swojej stronie). Stało się spadkobiercą zbiorów Kapituły Katedralnej Płockiej, Kapituły Kolegiackiej Pułtuskiej, konsystorzy płockiego i pułtuskiego oraz kurii biskupów płockich — dlatego jego zasoby sięgają znacznie dalej niż sama data założenia instytucji, aż do początków diecezji około 1075 roku.

Mieści się w gmachu biblioteki płockiego seminarium duchownego i gromadzi ponad 300 metrów bieżących dokumentów. Kluczowy dla genealogów zespół to akta metrykalne 226 parafii diecezji płockiej z lat 1579-1918 — to główny powód, dla którego badacz szukający przodków z północnego Mazowsza trafia właśnie tutaj. Obok metryk archiwum przechowuje też m.in. akta wizytacji biskupich i dziekańskich (1591-1860), akta konsystorskie, akta kapituł, dyplomy papieskie i królewskie (1203-1927) oraz kilka zbiorów wciąż nieopracowanych (fotografie, muzykalia).

Archiwum nie udostępnia swoich zbiorów online — nie ma wyszukiwarki ani skanów w internecie. Dostęp odbywa się na dwa sposoby: przez formularz zamówienia konkretnej metryki (z podaniem parafii, rodzaju aktu i przybliżonej daty), na który pracownik odpowiada w ciągu 10 dni roboczych, albo przez osobistą wizytę w czytelni po wcześniejszym umówieniu się. Czytelnia jest otwarta tylko cztery dni w tygodniu, od wtorku do piątku, w godzinach 9:00-15:00 (informacja na dzień dodania tego wpisu, tj. 25 września 2026).

Dla kogo?

• dla osób, których przodkowie mieszkali w jednej z 226 parafii diecezji płockiej, jeśli szukany akt z lat 1579-1918 nie jest jeszcze zindeksowany w Genetece
• dla osób, które znają już parafię, rodzaj aktu (chrzest, ślub, zgon) i przybliżoną datę i chcą zamówić skan metryki drogą mailową
• dla osób planujących osobistą kwerendę w czytelni — np. do przeglądania ksiąg wizytacji parafialnych, akt konsystorskich czy innych zbiorów, których nie da się zamówić zdalnie
• dla badaczy z zagranicy, dzięki możliwości korespondencji w kilku językach europejskich, nie tylko po polsku

Co można znaleźć?

• akta metrykalne (chrzty, śluby, zgony) z 226 parafii diecezji płockiej, 1579-1918
• akta wizytacji biskupich i dziekańskich parafii, 1591-1860 — często zawierają informacje demograficzne i gospodarcze wykraczające poza samą metrykę
• akta konsystorza płockiego (1804-1917) i pułtuskiego (1832-1912), akta kapituły katedralnej płockiej (1438-1893) i kapituły pułtuskiej (1482-1902)
• akta czynności biskupich (1448-1849), dyplomy papieskie, królewskie i książęce (1203-1927)
• fragmenty akt zakonnych (m.in. benedyktyni, bernardyni, franciszkanie reformaci), akt seminaryjnych i lustracji dóbr biskupich
• zbiory jeszcze nieopracowane: fotografie i albumy, muzykalia, różne zapiski z XVII-XX wieku

Zakres i stan opracowania różni się między zespołami — same metryki są głównym, najlepiej rozpoznanym zasobem, reszta wymaga bardziej indywidualnego zapytania do archiwum.

Wskazówki eksperckie

Zanim wyślesz zamówienie i zapłacisz za skan, sprawdź najpierw Genetekę i Katalog Zasobów Metrykalnych — jeśli akt jest już zindeksowany online, oszczędzisz i czas oczekiwania, i opłatę.

Formularz zamówienia wymaga wskazania konkretnej parafii, rodzaju aktu i możliwie dokładnej daty. Im precyzyjniejsze dane podasz, tym łatwiej pracownikowi archiwum odnaleźć właściwą metrykę — a przy tak dużym zasobie to realnie wpływa na czas odpowiedzi.

Nie mówisz po polsku? To akurat jedno z niewielu archiwów, które wprost deklaruje przyjmowanie korespondencji po niemiecku, angielsku, francusku, włosku i niderlandzku, mimo że oficjalnymi językami pozostają polski i łacina — warto to wykorzystać, zamiast rezygnować z kontaktu.

Jeśli planujesz osobistą wizytę, pamiętaj o krótkich godzinach otwarcia czytelni (wtorek-piątek, 9:00-15:00) i warto zapisać się wcześniej przez formularz na stronie — to nie jest miejsce, do którego można po prostu wpaść.