Archiwum Narodowe w Krakowie
Archiwum Narodowe w Krakowie (ANK) powstało 2 września 1878 r. jako Krajowe Archiwum Aktów Grodzkich i Ziemskich w Krakowie — tę datę uznaje się za początek instytucji. Po odzyskaniu niepodległości, od 1 października 1919 r., archiwum podlegało polskiemu Ministerstwu Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego jako Archiwum Ziemskie, a w 1936 r. przyjęło nazwę Archiwum Państwowe. Osobną linię stanowiło miejskie Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa, nazwane tak uchwałą Rady Miasta Krakowa z 1887 r., z siedzibą przy ul. Siennej 16 — budynku, w którym w 1896 r. powstało też Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa i który dziś pozostaje główną siedzibą archiwum. Obie linie połączono w 1952 r. jako Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Krakowie. Od 29 grudnia 2012 r., na mocy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, instytucja nosi obecną nazwę: Archiwum Narodowe w Krakowie.
Archiwum ma charakter otwarty i wciąż przyjmuje materiały od instytucji państwowych, samorządowych, urzędów stanu cywilnego, stowarzyszeń i osób prywatnych. Poza dokumentacją związaną z historią Krakowa i regionu, archiwum przejmuje też materiały dotyczące dawnych ziem wschodnich Rzeczpospolitej, stanowiące uzupełnienie posiadanych archiwów rodzinnych.
Oddziały
- Centrala — Kraków, ul. Rakowicka 22E
- Oddział w Nowym Sączu — ul. 29 Listopada 12, 33-300 Nowy Sącz
- Oddział w Tarnowie — ul. Chemiczna 16, 33-101 Tarnów
Jak działa i co można znaleźć
Zasób archiwum obejmuje m.in. księgi grodzkie i ziemskie dawnego województwa krakowskiego (w tym bieckie, sądeckie, oświęcimskie i zatorskie), akta miejskie Krakowa i okolicznych miast (Kazimierza, Kleparza, Podgórza, Skawiny, Bochni, Nowego Sącza, Tarnowa i innych), akta stanu cywilnego licznych parafii rzymskokatolickich, greckokatolickich i izraelickich okręgów metrykalnych z regionu, spisy ludności miasta Krakowa z lat 1850–1921, kataster galicyjski, archiwa rodzinne (m.in. Potockich z Krzeszowic, Tarnowskich z Dzikowa, Chodkiewiczów) oraz zbiory kartograficzne i ikonograficzne.
Skany i informacje o poszczególnych zespołach archiwalnych publikowane są w portalu Szukaj w Archiwach — archiwum nie prowadzi własnej, osobnej wyszukiwarki zasobu. Materiały niezdigitalizowane trzeba zamówić do wglądu w czytelni lub zlecić kwerendę.
Poza samym zasobem archiwum prowadzi też własne projekty edukacyjne: portal Dawne Pismo — pomoc w odczytywaniu dawnego pisma odręcznego, Portal Archiwalne Opowieści oraz rocznik naukowy „Krakowski Rocznik Archiwalny”, wydawany od 1995 r.
Dla kogo?
Ten zasób może być szczególnie przydatny dla osób, które:
- badają rodziny z Krakowa, dawnego województwa krakowskiego i regionów Nowego Sącza oraz Tarnowa,
- szukają metryk i akt USC z parafii rzymskokatolickich, greckokatolickich lub izraelickich okręgów metrykalnych regionu,
- chcą prześledzić mieszkańców Krakowa poprzez spisy ludności z lat 1850–1921,
- badają historię majątków ziemskich i rodzin szlacheckich Małopolski — dzięki księgom grodzkim, ziemskim i archiwom rodzinnym,
- mają trudności z odczytaniem starego pisma odręcznego i chcą skorzystać z materiałów edukacyjnych archiwum.
Wskazówki eksperckie
- To nie jest jedno miejsce fizyczne. Poza centralą w Krakowie działają oddziały w Nowym Sączu i Tarnowie — warto sprawdzić, który z nich przechowuje akta interesującej miejscowości.
- Sprawdź najpierw Szukaj w Archiwach. Duża część zasobu, zwłaszcza księgi metrykalne i USC, jest już opisana lub zdigitalizowana w tym portalu — archiwum nie prowadzi własnej osobnej wyszukiwarki.
- Region ma silny ślad żydowski. Liczne izraelickie okręgi metrykalne (m.in. Kraków, Nowy Sącz, Tarnów, Bochnia, Wiśnicz, Czchów, Wojnicz, Dąbrowa Tarnowska) mają zachowane akta stanu cywilnego w zasobie archiwum.
- Spisy ludności Krakowa to osobna, cenna seria. Obejmują lata 1850–1921 i pozwalają prześledzić mieszkańców miasta między kolejnymi spisami, niezależnie od metryk.
- Jeśli utknęłaś przy odczytaniu dokumentu, sprawdź portal Dawne Pismo. To materiał edukacyjny przygotowany przez samo archiwum, pomocny przy trudniejszych, starszych zapisach.
- Uważaj na zmiany przynależności administracyjnej. Region był w różnych okresach częścią Rzeczpospolitej Krakowskiej, zaboru austriackiego (Galicja) i II Rzeczpospolitej — te same miejscowości mogą występować pod różną przynależnością w zależności od okresu dokumentu.
