← Powrót do wszystkich źródeł

Yad Vashem — Światowe Centrum Pamięci o Holokauście — powstało w 1953 r. na mocy ustawy Knesetu (izraelskiego parlamentu) i mieści się w Jerozolimie. Instytucja łączy w sobie archiwum, muzeum, międzynarodowy instytut badawczy oraz instytut edukacyjny poświęcone dokumentowaniu, upamiętnianiu i badaniu Zagłady.

Dla genealogów kluczowym zasobem jest Centralna Baza Danych Nazwisk Ofiar Zagłady (Central Database of Shoah Victims’ Names). Bazę tworzą dwa główne źródła: Karty Świadectwa (Pages of Testimony) — jednostronicowe formularze wypełniane przez ocalałych, krewnych lub znajomych ofiar, pełniące rolę symbolicznych „nagrobków” dla osób bez grobu — oraz dokumenty archiwalne (listy transportów, spisy gett i obozów, raporty wojenne i inne materiały źródłowe). Każde pojawienie się nazwiska w dokumencie lub świadectwie tworzy osobny „rekord nazwiska”; rekordy dotyczące tej samej osoby z różnych źródeł są grupowane w „kartotekę osoby”.

Dla genealogów badających linie żydowskie z terenów dawnej Polski, Litwy, Ukrainy i całych Kresów jest to jedno z kluczowych źródeł. Nawet jeśli odnajdą metrykę danej osoby, baza Yad Vashem może potwierdzić jej los podczas wojny lub wskazać losy dalszej rodziny.

Jak działa i co można znaleźć

Karta Świadectwa zwykle zawiera pełne imię i nazwisko ofiary, datę i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania przed wojną, zawód, imiona rodziców i współmałżonka oraz okoliczności śmierci, a czasem także fotografię. Dokumenty archiwalne dodają do tego m.in. listy więźniów, spisy transportów i meldunki gettowe.

W bazie można znaleźć:

• rekordy imion i nazwisk ofiar Holokaustu, z datami urodzenia, miejscem pochodzenia i miejscem śmierci (jeśli znane),
• informacje o gettach, obozach, przesiedleniach i deportacjach,
• dokumenty archiwalne: listy więźniów, spisy transportów, meldunki gettowe,
• relacje i świadectwa ocalałych, fotografie, wspomnienia rodzinne,
• dane o rodzinach — często informacje o rodzicach, małżonkach, dzieciach,
• linki do oryginalnych dokumentów lub skanów, jeśli są dostępne.

Dla kogo?

Ten zasób może być szczególnie przydatny dla osób, które:

• mają żydowskie korzenie i poszukują rodzin zaginionych w Holokauście,
• chcą sprawdzić losy krewnych, którzy pozostali w Europie podczas II wojny światowej,
• prowadzą badania historyczne nad losami społeczności żydowskich przed wojną i podczas niej,
• rekonstruują drzewo genealogiczne z przerwami pokoleniowymi lub zaginionymi liniami,
• chcą zweryfikować, czy ich przodkowie byli ofiarami Holokaustu.

Wskazówki eksperckie

• Zawsze sprawdzaj różne pisownie nazwisk. W dokumentach wojennych nazwiska często były transliterowane z jidysz albo zapisywane fonetycznie w kilku językach.
• Jeśli nie znajdziesz nazwiska, spróbuj wyszukiwania bez imienia. Czasem w źródle zapisano tylko inicjały.
• Sprawdź warianty nazw miejscowości. Wiele miasteczek dawnych Kresów zmieniało nazwę albo miało wersję polską, litewską, ukraińską i niemiecką.
• Porównuj dane z metrykami i innymi bazami (m.in. JewishGen, JRI-Poland), by potwierdzić tożsamość osoby.
• Zwracaj uwagę na datę i miejsce śmierci. Ich brak może oznaczać, że okoliczności śmierci pozostają nieznane albo osoba zaginęła.
• Sprawdź dokumenty archiwalne wskazane przy rekordzie. Często zawierają dodatkowe informacje o rodzinie i miejscu zamieszkania.
• Karta Świadectwa to relacja, nie akt urzędowy. Dane pochodzą od żyjących świadków, więc mogą zawierać nieścisłości — traktuj je jako punkt wyjścia do dalszej weryfikacji, nie jako ostateczne źródło.
• Łącz Yad Vashem z bazami lokalnymi (JewishGen, JRI-Poland, archiwa państwowe), by odtworzyć genealogię sprzed wojny i, jeśli to możliwe, przebieg historii rodziny.