← Powrót do wszystkich źródeł

JewishGen powstał w 1987 r. w Houston w Teksasie, założony przez Susan E. King jako tablica ogłoszeń (BBS) w sieci Fidonet, z ok. 150 użytkownikami zainteresowanymi genealogią żydowską — dostęp odbywał się przez modem telefoniczny, a działanie serwisu finansowały dobrowolne datki. Na przełomie lat 80. i 90. projekt przeniósł się do internetu jako lista mailingowa i forum dyskusyjne (Jewish Genealogy Conference), rozwijane przez grono wolontariuszy, wśród których byli m.in. Warren Blatt, Bernie Kouchel, Gary Mokotoff i Michael Tobias. Własną stronę internetową JewishGen miał już w 1995 r.

Od 2003 r. JewishGen jest afiliowany przy Museum of Jewish Heritage – A Living Memorial to the Holocaust w Nowym Jorku, a dziś funkcjonuje jako jego dział genealogiczny. W 2008 r., po przejściu Susan King na emeryturę, siedziba administracyjna przeniosła się do muzeum, a hosting danych przejął Ancestry.com w ramach partnerstwa licencyjnego. W październiku 2022 r. przy muzeum otwarto Peter and Mary Kalikow Jewish Genealogy Research Center — fizyczną siedzibę JewishGen, w której na zmianę dyżuruje ośmioro profesjonalnych genealogów.

Serwis działa jako darmowy, otwarty zasób, utrzymywany dziś przy pracy blisko tysiąca wolontariuszy prowadzących poszczególne działy badawcze (Research Divisions) dla konkretnych krajów i regionów.

Jak działa i co można znaleźć

JewishGen prowadzi osobne, rozbudowane bazy krajowe dla obszarów szczególnie istotnych w genealogii żydowskiej z ziem dawnej Rzeczpospolitej — JewishGen Poland Database, JewishGen Lithuania Database (prowadzona wspólnie z Litvak SIG jako All Lithuania Database) oraz JewishGen Ukraine Database — obejmujące dawne Królestwo Polskie, Wielkie Księstwo Litewskie, Galicję, Wołyń i Podole. Baza polska powstaje we współpracy z JRI-Poland.

Poza bazami krajowymi JewishGen udostępnia m.in.: Unified Search — wspólne przeszukiwanie wszystkich baz naraz; JewishGen Family Finder (JGFF) — rejestr nazwisk i miejscowości badanych przez innych genealogów, pozwalający nawiązać kontakt z osobami szukającymi tych samych rodzin; JewishGen Gazetteer (dawniej ShtetlSeeker) — wyszukiwarkę miejscowości w wielu wariantach językowych i pisowni; JewishGen Communities Database — opisy tysięcy dawnych społeczności żydowskich wraz z historycznymi nazwami i mapami; Holocaust Database — zbiór list transportowych, obozowych, gettowych i spisów ocalałych; JewishGen Online Worldwide Burial Registry (JOWBR) — rejestr pochówków z cmentarzy na całym świecie; oraz Yizkor Books — angielskie tłumaczenia księg pamięci społeczności zniszczonych w Zagładzie.

Wyszukiwarka wykorzystuje technologie dopasowania fonetycznego (m.in. Daitch–Mokotoff Soundex i Beider-Morse Phonetic Matching), co pozwala odnaleźć nazwisko mimo różnic w transliteracji między językiem polskim, rosyjskim, jidysz czy niemieckim.

Dla kogo?

Ten zasób może być szczególnie przydatny dla osób, które:

• badają żydowskie rodziny z dawnych Kresów: Wileńszczyzny, Polesia, Wołynia, Galicji Wschodniej, Podola i Małopolski,
• poszukują krewnych, którzy wyemigrowali do USA, Kanady, Argentyny, Palestyny czy RPA,
• badają losy rodzin w XX w. — Holocaust, getta, deportacje, repatriacje,
• potrzebują danych pozametrykalnych: rewizji podatkowych, spisów mieszkańców, list podatkowych,
• rekonstruują historię lokalnej społeczności żydowskiej (shtetl research).

Wskazówki eksperckie

• Zawsze wyszukuj nazwiska w wielu wariantach. Na Kresach zapisywano je po polsku, rosyjsku, jidysz, hebrajsku i niemiecku.
• Rewizje (Revision Lists) są zwykle bardziej kompletne niż same metryki. Obejmują całe rodziny, często na kilku pokoleniach naraz.
• Pracuj lokalizacją, nie tylko nazwiskiem. W regionach kresowych wioski często zmieniały nazwy i przynależność administracyjną.
• Sprawdzaj Yizkor Books nawet wtedy, gdy nie znasz nazwiska. Wspomnienia ocalałych zawierają opisy szkół, rodzin, rzemieślników, ulic i społeczności.
• Korzystaj z JewishGen Gazetteer. To jedno z niewielu narzędzi pokazujących pełną listę wariantów nazw miejscowości na Kresach.
• Zacznij od Unified Search, jeśli nie wiesz, w której bazie krajowej szukać. Jedno zapytanie przeszukuje wszystkie bazy naraz, a wyszukiwarka fonetyczna złapie warianty pisowni.
• Po znalezieniu rodziny w JewishGen, weryfikuj dane w archiwach lokalnych — np. w Litewskim Państwowym Archiwum Historycznym (dla Litwy), archiwach ukraińskich czy AGAD (dla akt metrykalnych z Ukrainy).
• Nie ignoruj indeksów cmentarnych (JOWBR). Macewy często zachowują imię ojca, nazwisko rodowe matki i datę w kalendarzu hebrajskim — klucz do wcześniejszych pokoleń.
• Listy emigracyjne pomagają łączyć rodziny rozproszone po świecie. Te same nazwiska powtarzają się na listach pasażerskich i w spisach naturalizacyjnych.