← Powrót do wszystkich źródeł

Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka to litewska biblioteka narodowa z siedzibą w Wilnie, założona 20 grudnia 1919 r. jako Centralny Księgozbiór Państwowy (Centrinis valstybės knygynas) przez tymczasowy rząd litewski — początkowo w Kownie, ówczesnej tymczasowej stolicy Litwy. Do Wilna biblioteka przeniosła się dopiero w 1963 r. Status biblioteki narodowej oraz imię Martynasa Mažvydasa (autora pierwszej książki w języku litewskim) otrzymała w 1988–1989 r.

Dla badań genealogicznych kluczowe są trzy elementy jej działalności: portal dziedzictwa cyfrowego E. paveldas (epaveldas.lt), łączący zdigitalizowane zbiory bibliotek, muzeów i archiwów Litwy w jedną przeszukiwalną bazę (ponad 280 tys. obiektów, zasilającą też europejski portal Europeana); Centrum Badań Judaików (Judaikos tyrimų centras), działające od 2017 r. i zajmujące się żydowskim dziedzictwem dokumentalnym; oraz Wileńska Żydowska Biblioteka Publiczna (Vilniaus žydų viešoji biblioteka), przyłączona do Biblioteki Narodowej w 2022 r. jako osobny oddział, skupiona na kulturze i historii litwaków.

Ważne rozróżnienie: Biblioteka Narodowa to instytucja biblioteczna, a nie archiwum akt metrykalnych. Ksiąg parafialnych, akt stanu cywilnego czy akt USC z terenu Litwy nie znajdziesz bezpośrednio tutaj — te przechowuje osobna instytucja, Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne (Lietuvos valstybės istorijos archyvas, LVIA) w Wilnie. Biblioteka Narodowa jest za to cennym źródłem kontekstu: książek, gazet, map, bibliografii regionalnej i materiałów o historii poszczególnych miejscowości i rodzin.

Jak działa i co można znaleźć

Najważniejsze zasoby dla genealoga:

• Ekultura.lt — portal zdigitalizowanego dziedzictwa kulturowego Litwy: stare książki, czasopisma, gazety, mapy, dokumenty i fotografie ze zbiorów bibliotek, muzeów i archiwów. Przeszukiwalny, częściowo dostępny też przez Europeanę.
• LIBIS (Lietuvos integrali bibliotekų informacijos sistema) — zintegrowany katalog litewskich bibliotek, pozwalający ustalić, gdzie znajduje się dana publikacja (np. opracowanie regionalne, wspomnienia, herbarz).
• Nacionalinė bibliografija — bibliografia narodowa, przydatna do odnalezienia publikacji o konkretnej miejscowości, rodzinie lub regionie.
• Bibliograficzna baza „Žymūs Lietuvos žmonės” — baza biograficzna znanych postaci związanych z Litwą.
• Proveniencijos — zbiór informacji o pochodzeniu (proweniencji) egzemplarzy książek — kto był ich właścicielem, z jakiego księgozbioru pochodzą — co bywa pomocne przy badaniu majątków bibliotecznych dawnych rodzin.
• Judaikos tyrimų centras i Vilniaus žydų viešoji biblioteka — zasoby i wydarzenia dotyczące kultury i historii żydowskiej Litwy, istotne przy badaniach litwackich.

Dla kogo?

Ten zasób może być szczególnie przydatny dla osób, które:

• badają rodziny z historycznej Litwy — Wileńszczyzny, Żmudzi i ziem sąsiednich,
• szukają publikacji, wspomnień, herbarzy lub opracowań regionalnych dotyczących konkretnej miejscowości lub rodziny,
• chcą zapoznać się z historycznym i kulturowym kontekstem badanego regionu, zanim przejdą do właściwych akt metrykalnych,
• prowadzą badania nad litwacką (żydowsko-litewską) linią rodzinną,
• szukają starych map, gazet lub fotografii związanych z Litwą w portalu E. paveldas.

Wskazówki eksperckie

• To biblioteka, nie archiwum metrykalne. Nie szukaj tu bezpośrednio ksiąg parafialnych ani akt USC — po te sięgnij do Litewskiego Państwowego Archiwum Historycznego (LVIA) w Wilnie.
• Zacznij od Ekultura.it, nie od strony głównej biblioteki. To osobny portal i on zawiera właściwe zdigitalizowane materiały źródłowe.
• Sprawdź LIBIS, jeśli szukasz konkretnej publikacji. Zintegrowany katalog wskaże, w której bibliotece na Litwie znajduje się dany tytuł.
• Nazwy miejscowości mogą występować w wersji litewskiej, polskiej i rosyjskiej. To samo miasto czy wieś na dawnych ziemiach litewsko-polskich bywa różnie zapisywane w zależności od okresu i języka dokumentu.
• Jeśli badasz linię litwacką, sprawdź Centrum Badań Judaików i Wileńską Żydowską Bibliotekę Publiczną. To wyspecjalizowane zasoby w strukturze tej samej instytucji.
• Strona ma wersję angielską, co ułatwia nawigację osobom nieznającym litewskiego — mimo to część zasobów (np. sam katalog czy opisy zbiorów) pozostaje głównie po litewsku.