← Powrót do wszystkich źródeł

Name Łomża (site funkcjonuje pod adresem name.lomza.pl, a na stronach innych instytucji bywa określany potocznie jako „Nazwiska łomżyńskie”) to autorski projekt naukowy dr Małgorzaty Krystyny Frąckiewicz, realizowany od 2017 r. w Łomżyńskim Towarzystwie Naukowym im. Wagów w Łomży, ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (m.in. programy „DIALOG”, „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”, „Społeczna odpowiedzialność nauki”).

Za projektem stoi interdyscyplinarny zespół — Laboratorium badań nad dziedzictwem kulturowym Mazowsza i Podlasia — złożony z historyków, językoznawców, archiwistów i tłumaczy (w tym z języka jidysz i hebrajskiego). Głównym celem jest ocalanie pamięci o dawnych mieszkańcach historycznej ziemi łomżyńskiej i pogranicza mazowiecko-podlaskiego poprzez badania nad nazwiskami jako „kodami kultury” — a w praktyce zgromadzenie w jednym miejscu rozproszonych materiałów źródłowych ułatwiających identyfikację osób i miejsc.

To ważne rozróżnienie dla genealoga: Name Łomża nie jest przeszukiwalną bazą danych w stylu Geneteki czy PRADZIAD. To rozbudowany portal publikujący artykuły, katalogi i opracowania naukowe — część z nich to gotowe książki, część to „materiał roboczy” publikowany sukcesywnie w kolejnych częściach. Poszukiwania wymagają przeglądania spisu treści lub kategorii, a nie wpisania nazwiska w wyszukiwarkę.

Jak działa i co można znaleźć

Zawartość portalu dzieli się na kilka głównych typów materiałów:

Katalogi i słowniki nazwisk — opracowania sporządzone na podstawie ksiąg metrykalnych konkretnych parafii, prezentujące nazwiska mieszkańców wraz z odniesieniami źródłowymi. Część opublikowana jako gotowe książki (m.in. Słownik nazwisk łomżan XV–XIX w., 2016; Nazwiska mieszkańców parafii Wysokie Mazowieckie, 2020; Nazwiska mieszkańców parafii Kobylin Borzymy, 2024), część sukcesywnie publikowana na stronie jako „materiał roboczy” w kolejnych częściach (m.in. długi, wieloczęściowy katalog parafii Czyżew i Zambrów). Zespół pracował dotąd m.in. na księgach metrykalnych parafii: Grabowo, Kobylin Borzymy, Łomża, Ostrów Mazowiecka, Romany, Rutki-Kossaki, Szczuczyn, Wąsosz, Wizna, Wysokie Mazowieckie, Śniadowo i Zambrów (zakresy dat różnią się w zależności od parafii, zwykle XVIII–XIX w.).

Osobny cykl — Mniejszości narodowe i etniczne w XIX i na początku XX wieku w Łomżyńskiem — obejmuje monografie poświęcone antroponimii poszczególnych grup wyznaniowych regionu: Antroponimia Żydów łomżyńskich (2020), Nazwiska prawosławnych łomżyńskich (2020) oraz Ewangelicy łomżyńscy (2020).

Pinkasy przedniemeńskie — przetłumaczone księgi pamięci (Yizkor books) gmin żydowskich regionu, tłumaczone z jidysz i hebrajskiego na polski. Dotąd opublikowano księgi dla: Łomży, Stawisk, Zambrowa, Ciechanowca, Jedwabnego, Białegostoku, Wysokiego Mazowieckiego, Szczuczyna, Ostrowi Mazowieckiej, Tykocina i Siedlec (2019–2024). To istotny zasób, ponieważ oryginalne księgi pamięci zwykle dostępne są wyłącznie w jidysz lub hebrajskim — polskie tłumaczenie znacząco ułatwia dostęp.

Drzewa genealogiczne — opracowania i grafiki przedstawiające drzewa rodów szlacheckich ziemi łomżyńskiej i wiskiej, część na podstawie rękopisów historyków regionu (m.in. prof. Bronisława Wojciechowskiego), część związana z aktami sejmikowymi ziemi wiskiej.

Łomżyńskie Archiwum Historii Mówionej (ŁAHM) — zbiór nagrań audio i wideo z relacjami mieszkańców regionu, w tym m.in. świadectwa łomżyńskich sybiraków (osób zesłanych do ZSRR).

Pozostałe kategorie: Prasa łomżyńska (wypisy z dawnej prasy regionalnej), Pamiętniki Pawła Truskolaskiego, Łomżyńska Powiatowa Komisja Spisowa, Emigracja (materiały o emigracji z regionu, m.in. do USA), Młyny ziemi łomżyńskiej, Sejmiki łomżyńskie oraz Mapy.

Zespół opublikował też Przewodnik genealogiczny. Polsko-angielski przewodnik po źródłach genealogicznych dla osób poszukujących przodków w Polsce i w Stanach Zjednoczonych (2022) — dwujęzyczne wydawnictwo adresowane wprost do Polonii poszukującej korzeni.

Dla kogo?

Ten zasób może być szczególnie przydatny dla osób, które:

• poszukują przodków z historycznej ziemi łomżyńskiej, ziemi wiskiej lub szerzej pogranicza mazowiecko-podlaskiego,
• badają rodziny wyznania prawosławnego, ewangelickiego lub żydowskiego z tego regionu — dla których zwykłe źródła metrykalne bywają trudniej dostępne,
• poszukują przodków żydowskich z miasteczek regionu i chcieliby poznać ich historię za pośrednictwem przetłumaczonej księgi pamięci (Yizkor book) danej gminy,
• badają korzenie szlacheckie związane z ziemią łomżyńską lub wiską,
• są potomkami emigrantów z regionu (zwłaszcza do USA) i szukają materiałów łączących historię lokalną z losami Polonii,
• chcieliby usłyszeć relacje mieszkańców regionu, w tym świadectwa zesłańców (sybiraków), zamiast wyłącznie suchych dokumentów.

Osoby szukające bezpośredniego dostępu do skanów ksiąg metrykalnych lub przeszukiwalnej bazy nazwisk powinny w pierwszej kolejności sprawdzić Szukaj w Archiwach, Archiwum Państwowe w Białymstoku (Oddział w Łomży) lub Genetekę — Name Łomża dobrze uzupełnia te źródła, ale ich nie zastępuje.

Wskazówki eksperckie

• To zbiór opracowań do przeglądania, nie wyszukiwarka. Zacznij od zakładki „Spis treści” (spis-opracowan) lub „Kategorie” — pozwalają one ogarnąć całość zasobu szybciej niż wyszukiwanie po nazwisku, którego strona wprost nie oferuje jako głównej funkcji.
• Sprawdź, czy parafia przodka jest już opracowana. Katalogi nazwisk dotyczą konkretnych parafii (m.in. Czyżew, Zambrów, Kobylin Borzymy, Wysokie Mazowieckie, Szczuczyn) — jeśli Twoja parafia nie jest jeszcze na liście, projekt jest aktywnie rozwijany, więc warto sprawdzać stronę okresowo lub napisać do zespołu przez zakładkę Kontakt.
• Materiały oznaczone jako „materiał roboczy” to wersje robocze, publikowane sukcesywnie — warto traktować je jako punkt wyjścia do dalszej weryfikacji w źródłach pierwotnych (księgach metrykalnych), a nie jako ostateczne, zamknięte opracowanie.
• Jeśli szukasz przodków żydowskich z miasteczek regionu, sprawdź w pierwszej kolejności cykl „Pinkasy przedniemeńskie” — to rzadka okazja przeczytania księgi pamięci danej gminy po polsku, bez znajomości jidysz czy hebrajskiego.
• Przewodnik genealogiczny (2022) wydany przez zespół to dobry punkt startowy dla osób z Polonii amerykańskiej, które nie wiedzą, jak w ogóle zacząć poszukiwania w polskich źródłach — jest dwujęzyczny (polsko-angielski).

Status: projekt jest aktywnie rozwijany (nowe wpisy pojawiają się regularnie, ostatnie widoczne w momencie researchu pochodzą z lipca 2026 r.) — zakres opracowanych parafii i tematów będzie się z czasem poszerzał.